HomeΆρθρα

31 χρόνια Ε.Δ.Ε.Υ.Α. – Ενώνοντας το παρελθόν μ΄ένα μέλλον αειφορίας και προόδου

Όλγα Κοτσελίδου, Νομικός, Γενική Δ/ντρια Ε.Δ.Ε.Υ.Α.

31 χρόνια Ε.Δ.Ε.Υ.Α. – Ενώνοντας το παρελθόν μ΄ένα μέλλον αειφορίας και προόδου

Εισαγωγή

Φέτος, η Ένωση των Δ.Ε.Υ.Α, η Ε.Δ.Ε.Υ.Α. που ιδρύθηκε το 1989 με έδρα την Λάρισα, συμπληρώνει τριάντα ένα (31) χρόνια αδιάλειπτης λειτουργίας και ενεργού παρουσίας στο χώρο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Από τα τέλη της  δεκαετίας του ’80 που ο αείμνηστος Δήμαρχος Λάρισας Αριστείδης Λαμπρούλης, ο εμπνευστής και ιδρυτής της Ε.Δ.Ε.Υ.Α.  οραματίσθηκε την συνένωση των δυνάμεων των Δ.Ε.Υ.Α. για να διαχειρισθούν αποτελεσματικότερα, επαρκέστερα και για το δημόσιο όφελος τα αντικείμενα και τις δραστηριότητές τους, δηλ. τη διαχείριση του αστικού νερού και την παροχή υπηρεσιών αποχέτευσης, μέχρι σήμερα που ο Γιώργης Μαρινάκης, Δήμαρχος Ρεθύμνης, ο Πρόεδρος της Ε.Δ.Ε.Υ.Α. από το 2011 έως τώρα, πέτυχε με την στοχοπροσήλωσή του και τη δυναμική του διεκδίκηση το 2017 τη θεσμική της αναγνώριση και αναβάθμιση από την Πολιτεία, έχουν περάσει 31 χρόνια συνεχούς και συνεπούς προσπάθειας και αγώνων για την ενίσχυση όχι μόνο των Δ.Ε.Υ.Α., αλλά και για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των κατοίκων της περιφέρειας της χώρας. Η Ε.Δ.Ε.Υ.Α. που το 1989 είχε 40 Δ.Ε.Υ.Α. μέλη,  σήμερα έχει 120 μέλη που εμπιστεύονται, στηρίζουν και ενισχύουν το έργο της.

Η Ένωση των Δ.Ε.Υ.Α.  δραστηριοποιούμενη μακριά από τα κέντρα λήψης αποφάσεων της χώρας μας και με ισχυρό χαρακτήρα αποκέντρωσης, εξελίχθηκε σε ένα αξιόπιστο και συνεκτικό δίκτυο ανθρώπων πολιτικών και επιχειρήσεων και σ΄έναν σοβαρό και συγκροτημένο θεσμικό συνομιλητή της Πολιτείας για ζητήματα ύδρευσης-αποχέτευσης. Η πορεία της της στα 31 χρόνια της λειτουργίας της και ο σταθερός προσανατολισμός της στην πρόοδο του τόπου και την αειφορία αποτυπώνεται σε όλες τις παρεμβάσεις της που υπερβαίνουν πλέον το χώρο των Δ.Ε.Υ.Α. και διατρέχουν ολιστικά τον τομέα του νερού και του περιβάλλοντος γενικότερα. Σήμερα η Ε.Δ.Ε.Υ.Α. αποτελεί τον τρίτο πόλο στον τομέα του νερού της χώρας μας,- οι άλλοι δύο είναι η ΕΥΔΑΠ και η ΕΥΑΘ –  και το βήμα συμμετοχής των Δ.Ε.Υ.Α. στην υδατική διακυβέρνηση. 

 

Οι δραστηριότητες και το έργο της Ε.Δ.Ε.Υ.Α.

Η Ε.Δ.Ε.Υ.Α. διοικείται από 13/μελές Διοικητικό Συμβούλιο που αποτελείται από Δημάρχους και Προέδρους Δ.Ε.Υ.Α.

Η Ε.Δ.Ε.Υ.Α. με τα στελέχη της και τις τέσσερεις (4) Επιστημονικές της Επιτροπές (Οικονομική, Τεχνική, Περιβάλλοντος και Παρακολούθησης ΕΣΠΑ) δεν συντονίζει μόνο τις ενέργειες των Δ.Ε.Υ.Α., αλλά και τις υποβοηθεί σε όλο το εύρος των δραστηριοτήτων τους και αναπτύσσει σύγχρονα εργαλεία λειτουργίας τους όπως ο Πρότυπος Κανονισμός Διαχείρισης Δικτύων ύδρευσης, αποχέτευσης, μονάδων επεξεργασίας λυμάτων και ομβρίων, ο Πρότυπος Οργανισμός Εσωτερικής Υπηρεσίας κ.α.

Το 2017 η Ε.Δ.Ε.Υ.Α. πέτυχε την αναθεώρηση του θεσμικού πλαισίου των Δ.Ε.Υ.Α. και την προσαρμογή του στις σύγχρονες θεσμικές συνθήκες του τομέα ύδρευσης-αποχέτευσης. Η κατάκτηση αυτή αποτέλεσε ορόσημο για τις Δ.Ε.Υ.Α., αφού ενσωμάτωσε το κεκτημένο της 40ετούς λειτουργίας τους διορθώνοντας τα λάθη και καλύπτοντας τα κενά που προκαλούσαν αγκυλώσεις και δυσλειτουργία των επιχειρήσεων. 

Η Ε.Δ.Ε.Υ.Α. από τις αρχές της δεκαετίας του 90 συμμετέχει εκπροσωπώντας τον τομέα νερού της χώρας μας σε ευρωπαϊκά συντονιστικά όργανα όπως η EurEau και το Water Europe μεταφέροντας ενημέρωση, πληροφόρηση και τεχνογνωσία για τα ευρωπαϊκά θεσμικά ζητήματα και την τεχνολογική πρόοδο στον τομέα ύδρευσης-αποχέτευσης στα μέλη της.

Σημαντική είναι η σχετικά πρόσφατη αναπτυξιακή της πρωτοβουλία, το Ολοκληρωμένο Πληροφοριακό της Σύστημα που αναπτύχθηκε με ίδιους πόρους.

Όραμα της Ε.Δ.Ε.Υ.Α. είναι η ανάπτυξη και λειτουργία  ενός “Ολοκληρωμένου Εργαλείου Αποτύπωσης και Διαχείρισης των Υποδομών Νερού” που θα αποτυπώνει σε επίπεδο GIS όλες τις υποδομές νερού και σε επίπεδο σχεδόν πραγματικού χρόνου όλα τα λειτουργικά χαρακτηριστικά τους, οικονομικά στοιχεία των επιχειρήσεων καθώς και στοιχεία για το ανθρώπινο δυναμικό τους. Το όραμα αυτό ξεκίνησε να υλοποιείται από το 2017 με την ανάπτυξη και τη λειτουργία του Ολοκληρωμένου Πληροφοριακού Συστήματος για την παρακολούθηση της ποιότητας νερού ανθρώπινης κατανάλωσης της Επικράτειας, και για τη Συγκριτική Αξιολόγηση των Δ.Ε.Υ.Α.

Το υποσύστημα για τη Συγκριτική Αξιολόγηση συγκεντρώνει οικονομικά και τεχνικά στοιχεία των Δ.Ε.Υ.Α., και υπολογίζοντας κατάλληλα επιλεγμένους δείκτες, δημιουργεί μια έκθεση αξιολόγησης για την απόδοση της κάθε Δ.Ε.Υ.Α. Με βάση την έκθεση, στην οποία αναδεικνύονται οι «δυνάμεις» και οι «αδυναμίες» της επιχείρησης, γίνεται ο προγραμματισμός της Δ.Ε.Υ.Α. με στόχο την βελτίωση της απόδοσής της προς όφελος της κοινωνίας. Στόχος του συστήματος είναι η παροχή πληροφόρησης και η υποβοήθηση της διοίκησης των Δ.Ε.Υ.Α., στην εξαγωγή συμπερασμάτων, μέσω σύγχρονων και αποτελεσματικών μεθόδων παράλληλης αξιολόγησης και οπτικής αναπαράστασης. Τα αποτελέσματα της  συγκριτικής αξιολόγησης χρησιμοποιούνται από την Κεντρική Διοίκηση για τη διαμόρφωση της στρατηγικής της επιχείρησης με γνώμονα την βελτίωσης της απόδοσής της και της βελτίωσης των παρεχόμενων υπηρεσιών.

Το υποσύστημα για την παρακολούθηση της ποιότητας νερού το οποίο έχει κατοχυρωθεί θεσμικά από το Υπουργείο Υγείας συγκεντρώνει όλες τις αναλύσεις πόσιμου νερού που πραγματοποιούνται στην επικράτεια από τις επιχειρήσεις ύδρευσης με σκοπό την ενημέρωση του Υπουργείου Υγείας και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, των Διευθύνσεων Υγείας και των πολιτών. Έτσι, μέσω του συστήματος δίνεται η δυνατότητα στους πολίτες να ενημερώνονται εύκολα, άμεσα και με κατανοητό τρόπο για την ποιότητα του νερού σε όλη την Ελλάδα, ενώ στόχος της Ε.Δ.Ε.Υ.Α. είναι το σύστημα να αποτελέσει εργαλείο διαφάνειας και ενεργού συμμετοχής των πολιτών και της κοινωνίας στη διαχείριση του πολύτιμου αυτού αγαθού. Αυτή τη στιγμή στο σύστημα συμμετέχουν 102 Δ.Ε.Υ.Α., 10 Δήμοι που δεν διαθέτουν Δ.Ε.Υ.Α. και η Ε.Υ.Α.Θ., ενώ το Υπουργείο Υγείας με Εγκύκλιο του έχει προτείνει τη συμμετοχή όλων των «υπευθύνων» ύδρευσης στο πληροφοριακό σύστημα της Ε.Δ.Ε.Υ.Α.

Το τρίτο υποσύστημα του Ολοκληρωμένου Πληροφοριακού Συστήματος της Ε.Δ.Ε.Υ.Α. είναι το Υποσύστημα Δημόσιας Πρόσβασης που παρέχει ελεύθερη πρόσβαση σε στοιχεία σχετικά με την ποιότητα του νερού που προορίζεται για ανθρώπινη κατανάλωση. Τα δεδομένα αυτά παρέχονται στους πολίτες, με εύκολα αναγνώσιμη και κατανοητή μορφή είτε μέσα από την ιστοσελίδα της Ε.Δ.Ε.Υ.Α. ή την ιστοσελίδα της κάθε Δ.Ε.Υ.Α. ξεχωριστά, είτε από εφαρμογή για το κινητό (mobile app). Έτσι, οι πολίτες δύναται να  ενημερώνονται για την ποιότητα του νερού που καταναλώνουν σε μια περιοχή είτε αυτοί διαμένουν στην περιοχή αυτή είτε την επισκέπτονται γρήγορα και ανά πάσα στιγμή. 

Δ.Ε.Υ.Α. και Ε.Δ.Ε.Υ.Α. – Mε το βλέμμα στο μέλλον

 Οι Δ.Ε.Υ.Α. αποτελούν την ραχοκοκκαλιά της Ε.Δ.Ε.Υ.Α. Στα 40 χρόνια της λειτουργίας τους έχουν αφήσει ισχυρό περιβαλλοντικό, αναπτυξιακό και κοινωνικό αποτύπωμα. Τα προβλήματα και οι προοπτικές του τομέα ύδρευσης-αποχέτευσης όπως εξειδικεύονται στις Δ.Ε.Υ.Α. συνθέτουν το πεδίο δράσης της Ε.Δ.Ε.Υ.Α. και τις μελλοντικές προκλήσεις της Ένωσης. Η νέα εποχή με τις «πράσινες» και «ψηφιακές» προκλήσεις,  η κυκλική οικονομία, η κλιματική κρίση οριοθετούν τις πρωτοβουλίες της και χαράσσουν την στρατηγική της για την ανάπτυξη των Δ.Ε.Υ.Α. και την προσαρμογή τους στις νέες συνθήκες. 

Οι Δ.Ε.Υ.Α. υλοποιούν τον στόχο 6 Βιώσιμης Ανάπτυξης του ΟΗΕ (Νερό και Αποχέτευση για όλους) και τους υποστόχους του που  αποτελούν πλέον βασική θεσμική κατεύθυνση λειτουργίας των επιχειρήσεων που θα πρέπει να ενσωματωθούν στην στρατηγική και τα σχέδια δράσης τους. Οι Δ.Ε.Υ.Α αποτελούν όχι μόνο χρήστες, αλλά και διαχειριστές των υδατικών πόρων της χώρας μας. Η καταγραφή, εμβάθυνση και προώθηση από την Ε.Δ.Ε.Υ.Α. των όρων και των προϋποθέσεων ορθολογικής και βιώσιμης διαχείρισης των υδατικών πόρων όπως αυτοί περιγράφονται στην Οδηγία-Πλαίσιο για τους υδατικούς πόρους (60/2000/ΕΕ) αποτελεί έναν από τους βασικούς  στόχους της Ένωσης από την ίδρυσή της μέχρι σήμερα. Η ανάκτηση του κόστους του νερού που αναλύεται σε ανάκτηση του χρηματοοικονομικού κόστους, του κόστους φυσικών πόρων και του περιβαλλοντικού κόστους σύμφωνα με την παραπάνω Οδηγία πρέπει να ενσωματωθεί στην τιμολογιακή πολιτική των Δ.Ε.Υ.Α. ενισχύοντας την ανταποδοτικότητα με την οποία οφείλουν να λειτουργούν οι επιχειρήσεις για να είναι βιώσιμες και υγιείς. Με τον τρόπο αυτό θα μπορέσουν να επιτελέσουν τον κοινωφελή τους ρόλο και να ανακουφίσουν με κοινωνικά τιμολόγια τους ευάλωτους πολίτες.

Μετά από την πολύχρονη δημοσιονομική κρίση και την άδικη υπαγωγή τους στους μνημονιακούς περιορισμούς προσλήψεων για το δημόσιο τομέα στον οποίο ρητά δεν ανήκουν, οι Δ.Ε.Υ.Α. είναι υποστελεχωμένες. Η ενδυνάμωσή τους με επιστημονικό προσωπικό θα δημιουργήσει νέες προοπτικές για τις επιχειρήσεις και θα βελτιώσει τις υπηρεσίες τους. Οι προκλήσεις της νέας εποχής δεν μπορούν να αντιμετωπισθούν από υποστελεχωμένες και αδύναμες λειτουργικά επιχειρήσεις. Η Ε.Δ.Ε.Υ.Α. διακηρύσσει σε όλους τους τόνους την ανάγκη για ενίσχυση των Δ.Ε.Υ.Α. με νέους, και υψηλής κατάρτισης επιστήμονες που θα σκέφτονται δημιουργικά και θα δρουν δυναμικά και σύμφωνα με τις σύγχρονες τεχνολογικά απαιτήσεις.

Παραπέρα το πρόβλημα του υψηλού ενεργειακού τους κόστους που σήμερα αγγίζει το 25% του λειτουργικού τους κόστους και η προσπάθεια για εξοικονόμηση ενέργειας μέσω των ΑΠΕ και σύγχρονων και αξιόπιστων εργαλείων παραγωγής ενέργειας όπως οι Ενεργειακές Κοινότητες βρίσκονται στον πυρήνα των ενεργειών της Ε.Δ.Ε.Υ.Α. 

Η πρόληψη και ο περιορισμός των διαρροών στα δίκτυα ύδρευσης και η αντιμετώπιση του μη ανταποδοτικού νερού είναι ακόμα ένα αντικείμενο στο οποίο η Ένωση δίνει προτεραιότητα, αφού συνδέεται με τη βιώσιμη διαχείριση των υδατικών πόρων της χώρας μας. Για την αντιμετώπιση του μη ανταποδοτικού νερού και την αποτελεσματικότερη χρήση του, χρηματοδοτούνται από εθνικούς και ευρωπαϊκούς πόρους και εκτελούνται σήμερα, έργα  πρόληψης των διαρροών (τηλεμετρία- τηλεέλεγχος). Ταυτόχρονα, η Ε.Δ.Ε.Υ.Α. συντονίζει τις προσπάθειες των Δ.Ε.Υ.Α.  προκειμένου να περιορίσουν το μη Ανταποδοτικό Νερό  με την προσαρμογή τους σε κοινά αποδεκτές διεθνείς πρακτικές του Διεθνούς Υδατικού Συνδέσμου (IWA).

Ο ψηφιακός μετασχηματισμός των Δ.Ε.Υ.Α. και η προσαρμογή τους στις νέες τεχνολογίες δεν είναι μόνο μία πρόκληση, αλλά και μία ανάγκη που απαιτεί άμεση προσαρμογή των επιχειρήσεων. Η ψηφιακή προσαρμογή τους θα συμβάλλει στη βελτίωση της λειτουργίας τους, της παρακολούθησης των έργων τους και των υπηρεσιών τους στους πολίτες.

Οι θεσμικές αλλαγές στον τομέα του νερού στην Ε.Ε. όπως η νέα Οδηγία για την ποιότητα του νερού ανθρώπινης κατανάλωσης και ο νέος Κανονισμός για την επαναχρησιμοποίηση του επεξεργασμένου νερού δημιουργούν νέα δεδομένα και απαιτήσεις στις οποίες οι Δ.Ε.Υ.Α.  και οι επιχειρήσεις νερού στη χώρα μας καλούνται να ανταποκριθούν. 

Από την άλλη η κλιματική κρίση επιβάλλει επαγρύπνηση και κυρίως δράση. Οι Δ.Ε.Υ.Α. δεν πρέπει να είναι μόνο βιώσιμες, αλλά και ανθεκτικές. Στη χώρα μας η κλιματική κρίση εμφανίζεται με έντονα και ακραία καιρικά φαινόμενα που δημιουργούν πλημμύρες και λειψυδρία. Η αντιμετώπιση των πλημμυρών δεν ανήκει στις ΔΕΥΑ παρά μόνο σε ένα μικρό κομμάτι, στη διευθέτηση των ομβρίων. Σήμερα μάλιστα χρηματοδοτούνται και κατασκευάζονται έργα ομβρίων. Η λειψυδρία τον τελευταίο καιρό αποτελεί σοβαρό πρόβλημα ιδιαίτερα στην Ν.Α. Ελλάδα. Η αντιμετώπισή της είναι μία δύσκολη και σύνθετη υπόθεση. Τα μέτρα που λαμβάνονται από τις Δ.Ε.Υ.Α. είναι: Η συνεχής ενημέρωση των καταναλωτών για την ορθολογική διαχείριση του νερού, η επιτάχυνση των υδραυλικών έργων, η παρακολούθηση των δικτύων, η μείωση των απωλειών, η συλλογή και αποθήκευση ομβρίων νερών, η αναζήτηση εναλλακτικών πηγών υδροδότησης για την ενίσχυση του υδατικού δυναμικού, όπως είναι η επαναχρησιμοποίηση των επεξεργασμένων νερών και οι αφαλατώσεις. 

 

Επίλογος

Η Ε.Δ.Ε.Υ.Α. στα 31 χρόνια της λειτουργίας της πέτυχε πολλά προς όφελος των Δ.Ε.Υ.Α. και των τοπικών κοινωνιών που υπηρετούν. Θα μπορούσε να πετύχει πολύ περισσότερα. Η καθυστέρηση της θεσμικής της αναγνώρισης ήταν η βασικότερη αιτία. Ωστόσο, ως ένα πολύ πετυχημένο πείραμα αποκέντρωσης απέδειξε ότι η εντιμότητα, η συλλογική δουλειά, η ενότητα, η οραματική προσέγγιση, η σκληρή και συστηματική προσπάθεια και κυρίως η ακλόνητη πίστη σε μια κοινή υπόθεση δεν ηττώνται παρά προσωρινά.